5.2 Het onderscheid respecteren tussen registreren en interpreteren
Het vastleggen van de rechtstoestand gebeurt in Nieuwland met zoveel mogelijk respect voor het verschil tussen registreren en interpreteren. De registratie van processtappen gebeurt, hoewel nog steeds gebaseerd op een wettelijke grondslag, in termen uit de leefwereld. Daarop volgende processtappen, waarin vaak interpretaties worden gedaan en/of conclusies worden getrokken, worden apart vastgelegd.
Als een burger in Nieuwland geld overmaakt met een bepaalde referentie dan is precies dat – het ontvangen van het geld met de betreffende referentie – hetgeen dat de ontvangende organisatie in eerste instantie vastlegt. Alleen die verandering van de rechtstoestand is immers al waardevol voor burgers: weten dat je geld ontvangen is. Uiteraard interpreteert elke overheid zulke vastleggingen ook in de context van haar wettelijke taak. Daarvoor hebben overheden interpretatieregels28, die laten zien hoe de overheid informatie begrijpt. In dit geval bijvoorbeeld het ontvangen bedrag beschouwen als een afbetaling op een specifieke vordering, die hoort bij de referentie. Ook dit is waardevol op zichzelf: weten hoe een overheidsorganisatie je begrijpt of misbegrijpt.
Het nemen van het besluit – met regels of een beoordeling – is dus een apart vastgelegde stap in de ontwikkeling van de rechtstoestand. Het klinkt namelijk logisch dat een betaling altijd geïnterpreteerd wordt als een betaling op de vordering met het meegegeven kenmerk. In de praktijk zijn er situaties waarin dat toch niet gebeurt. Het kan bijvoorbeeld een uitvoeringsregel zijn dat elke betaling – ongeacht het kenmerk – wordt afgeboekt op de meest nijpende achterstand. Het tot feit maken van een vastlegging in die context vóór het nemen van een besluit is daarom belangrijk genoeg op zichzelf.
5.2.1 Autonome interpretatie en hergebruikt
Er is nog een andere reden om het verschil tussen vastlegging en interpretatie zo goed mogelijk te respecteren: digitalisering nodigt uit tot hergebruik. Elders is de context anders. Bij een andere organisatie zijn – onder meer – wet én uitvoeringsregels verschillend. Wat een criterium is voor een besluit in de ene context, kan een praktisch weetje zijn voor de communicatie in een andere context29. Respectvol onderscheid tussen vastleggen en interpreteren is een voorwaarde voor het ontwerpen van herinterpretatie die veel minder rigide30 is.
Hoe dichter we bij de werkelijkheid blijven, zoals we die allemaal kennen uit de leefwereld, hoe meer ook aantoonbaar is dat zulke vastleggingen overlappen met de context31 waarin een gegeven wordt hergebruikt. En hoe meer het mogelijk is dat een vastlegging opnieuw geïnterpreteerd kan worden in die nieuwe context . Een vastlegging in Nieuwland is bijvoorbeeld de aangifte van een geboorte. De geboortedatum is daarvan een afgeleide. In een bepaalde context kunnen we zo’n aangifte voldoende betrouwbaar vinden. Zo’n expliciete herinterpretatie voorkomt dat praktische aanvullingen of interpretaties uit de ene context de waarheid worden in de andere context.
Een geboortedatum kan onbekend zijn, of onvolledig. In Nederland maken organisaties daar toch een volledige geboortedatum van. Dat is praktisch. Als de ene organisatie het geboortejaar heeft aangevuld met 1 juli en andere organisatie gebruikt toevallig 1 januari, dan kan dat zomaar een schijnwaarheid worden, die grond is voor uitsluiting. In Nieuwland is dit niet iets dat onzichtbaar is of “gebeurt”. De Nieuwlanders leggen zowel de brongegevens vast (een geboortejaar zonder datum), als interpretaties (het aanvullen van het geboortejaar tot geboortedatum).