6.4 Ontwerpen voor de uitvoering

Je zou kunnen denken dat Ontwerpen voor de uitvoering vanzelfsprekend is: dat is wat we altijd deden. Toch is ook in de uitvoering vaak weinig overzicht en inzicht wanneer het gaat om wetten die door vele organisaties worden uitgevoerd of op elkaar inwerken. De éne uitvoerende overheidsorganisatie is voor de andere uitvoerende overheidsorganisatie vaak net zo ondoorzichtig als voor de burger en de wetgever. En hoewel een beleidsdepartement in theorie ook onder uitvoering valt, zijn voor beleidsdepartementen de “eigen” uitvoeringsorganisaties doorgaans ook ondoorzichtig.

6.4.1 Ontwerpen voor feedback

In Nieuwland hoeft een departement niet te wachten op een wetsevaluatie om te zien hoe de wet uitpakt in de praktijk. In Nieuwland wordt ontworpen voor de werkelijke wereld. Dat betekent dat elke stap in een systeem zowel door mensen als geautomatiseerd uitgevoerd kan worden. En bestaande besluiten en wetten zijn door de informatie-infrastructuur beschikbaar, ook daar waar een menselijke afweging35 is gemaakt. Dit maakt het mogelijk om die zaken die binnen een wet vallen maar (regelmatig) menselijk ingrijpen vragen, eruit te lichten.

Een voorbeeld uit Nederland

Het Meldpunt Fouten Overheidsregistraties gaf een voorbeeld waarbij onbemande tankstations zich niet kunnen inschrijven bij de Kamer van Koophandel36. Dat komt omdat een vereiste is dat een inschrijving moet worden gedaan op een adres dat bekend is in de Basisadministratie adressen en gebouwen (BAG). Voor een BAG adres is het van belang dat een gebouw een deur heeft. Een onbemand tankstation heeft geen deur. Omdat in Nederland deze koppeling wordt afgedwongen, wordt een inschrijving een probleem, al is in die context het criterium (een deur) triviaal.

Wat we zien in het bovenstaande is een voorbeeld van feedback. In Nieuwland zou een beleidsorganisatie zulke situaties op geaggregeerd niveau zien. Keer op keer zijn het onbemande tankstations, die niet zonder menselijk ingrijpen ingeschreven kunnen worden. Bij nadere analyse zou dan blijken dat steeds een medewerker bij die verwerkingen een afweging heeft gemaakt. Een afweging waarbij deze medewerkers steeds het belang van de inschrijving zwaarder hebben laten wegen. Dit is feedback die zou kunnen leiden tot een aanpassing van de wet. Of feedback die leidt tot tevredenheid over de kwaliteit van menselijk ingrijpen. Goede afweging, goede motivering.

Ontwerpen voor eenvoud

Eén van de oorzaken die vereenvoudiging van wetgeving problematisch maken, is de interferentie van wetten. Dat is het fenomeen dat de ene wet invloed heeft op de uitkomst van een andere wet, soms in een heel ander domein. Een voorstel tot vereenvoudiging van een fiscale wet kan zomaar invloed hebben op meer dan dertig inkomenswetten37. De enorme inspanning die het vraagt, voordat je een voorstel tot vereenvoudiging van wetgeving kunt doen, is een grote drempel om aan zo’n onderzoek te beginnen. Zeker omdat zo’n aanpassing potentieel een aanpassing vraagt in de beslisregels van heel veel organisaties. Ook hier geldt dat de zelfstandige analyse, zonder – in praktische zin – volledig afhankelijk te zijn van een grote groep organisaties voor de informatie zelf, van belang is voor kwaliteit en vereenvoudiging van de wetgeving.

Voetnoten

35. In Nederland noemt men zo’n besluit ook wel een “uitzondering”, al is het besluit conform de wet en in feite een beperking van de gebruikte systemen en processen. ↑

36. Digitale Kooi en stelselkwaliteiten, Stichting Kafkabrigade, 2022, https://staatvandeuitvoering.nl/onderzoek/stelselkwaliteiten/ ↑

37 Belasting onbekend, Stichting Kafkabrigade in opdracht van de Belastingdienst, 2024, https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2024/09/01/belasting-onbekend ↑

Vorige Inhoudsopgave Volgende